Opvanglocaties vragen en antwoorden

Het COA (Centraal Orgaan opvang Asielzoekers) heeft gemeenten via de provincie Utrecht gevraagd naar mogelijkheden voor opvanglocaties voor asielzoekers en statushouders. Ook Vijfheerenlanden kreeg deze vraag.

Het COA (Centraal Orgaan opvang Asielzoekers) heeft gemeenten via de provincie Utrecht gevraagd naar mogelijkheden voor opvanglocaties voor asielzoekers en statushouders. Ook Vijfheerenlanden kreeg deze vraag.

Vragen en antwoorden

In de uitklapberichten hieronder vindt u een overzicht van de (meest) gestelde vragen en de antwoorden daarop.

Mogelijke opvanglocaties

Waarom is er op dit moment een asielopgave?

In Nederland zijn te weinig opvangplekken. De asielzoekerscentra zitten overvol. Daarom is er behoefte aan korte termijnopvang van asielzoekers in 2021. De nood is hoog. 

Op de middellange termijn gaat het asielsysteem in Nederland wijzigen. Er moet dan meer flexibele opvang gerealiseerd worden, waarmee kan worden ingespeeld op het stijgen en dalen van de instroom van asielzoekers. Elke regio moet hiervoor een regionale opvanglocatie inrichten. Gemeenten moeten zich nu voorbereiden op het nieuwe asielsysteem.

Waarom zijn mogelijke opvanglocaties in onze gemeente in beeld gebracht?

De gemeente heeft op 30 november 2020 het dringende verzoek gekregen van de provincie Utrecht om een inventarisatie te doen van mogelijke opvanglocaties in onze gemeente. Het betreft opvanglocaties op de korte termijn en op de middellange termijn.

Elke jaar krijgt de gemeente de opdracht om een aantal statushouders (asielzoekers met een verblijfsvergunning) een woning aan te bieden. In 2021 is de opdracht verdubbeld ten opzichte van 2020. De gemeente moet circa 88 statushouders huisvesten. Door de provincie is ook gevraagd om te inventariseren of de gemeente in 2021 deze statushouders kan huisvesten.

Waar is er meer informatie te vinden over mogelijke opvanglocaties in onze gemeente?

Meer informatie over mogelijke locaties kunt u terugvinden bij de stukken van de Commissie Welzijn, Onderwijs en Sport van 20 januari 2021.

Zijn er geen andere opvanglocaties?

De inventarisatie hebben we zorgvuldig gedaan, met een goede bestuurlijke afweging. Daar zijn drie mogelijke opvanglocaties uitgekomen. Deze zijn verwoord in een opinievoorstel, dat de commissie heeft besproken op woensdag 20 januari 2021. Op dit moment ziet het college geen andere mogelijke opvanglocaties. Ook de commissieleden hebben geen andere locaties benoemd.

Besluitvorming en vervolgproces

Komt er een opvanglocatie in Vijfheerenlanden?

Er is nog niets besloten. De commissie heeft tijdens de bespreking van de asielopgave op 20 januari 2021 aangegeven een voorkeur te hebben voor kleinschaliger opvang dan de aantallen die het COA als voorwaarde stelt aan opvanglocaties. Ook is er door de commissie een voorkeur voor flexibele opvang van statushouders op de mogelijke locatie in Meerkerk uitgesproken.

Voorschot op de besluitvorming? Locaties in Meerkerk en Vianen niet, de mogelijke locatie in Leerdam wel?

Neemt u een voorschot op de besluitvorming door te stellen dat de mogelijke locaties in Meerkerk en Vianen niet voldoen aan de voorwaarden van het COA, maar de mogelijke locatie in Leerdam wel?

Van de drie mogelijke locaties is feitelijk weergegeven in welke mate waarin ze voldoen of kunnen gaan voldoen aan de voorwaarden van het COA. Ook zijn de risico’s in beeld gebracht. Er is geen sprake van een voorschot op de besluitvorming. Wat de gemeente betreft zijn alle drie de locaties mogelijk inzetbaar als opvanglocatie. De commissie heeft daaraan toegevoegd dat het moet gaan om kleinschalige opvang.

Is er wel besluitvorming mogelijk door de gemeente? Of wordt het straks van hogerhand opgelegd?

Er ligt een asielopgave in de provincie Utrecht en landelijk, die we als gezamenlijke gemeenten zullen moeten oplossen. En dan staan we als gemeente liever aan het stuur en denken proactief mee, dan dat we in het uiterste geval een opdracht van bovenaf opgelegd krijgen. Oftewel, we hebben liever dat het COA zich aanpast aan ons, dan dat wij ons moeten schikken naar Rijk en COA.

Voor wat betreft de opvang op de korte termijn geldt wel, dat als hierin niet tijdig kan worden voorzien door de Utrechtse gemeenten, op zeer korte termijn noodopvang aan de orde kan komen. Dit kan eventueel verplicht worden opgelegd.

Hoe ziet het vervolgproces eruit?

Op basis van de opiniërende bespreking in de commissie op 20 januari 2021 wordt een aantal mogelijke opvanglocaties nader onderzocht door de gemeente. Het betreft de flexibele opvang van statushouders op de locatie Energieweg 112 in Meerkerk en de kleinschalige opvang van asielzoekers en statushouders op de mogelijke locaties in Vianen en Leerdam. De uitkomsten van dit onderzoek worden aan de raad voorgelegd. De inbreng van de inwoners via mails, telefoontjes en inspraak worden in dit raadsvoorstel betrokken.

De uitkomst van de opiniebespreking in de commissie wordt ingebracht in de regio U16. Dit zijn 16 Utrechtse gemeenten. Deze 16 gemeenten hebben gezamenlijk de opdracht om een regio-inventarisatie aan te leveren bij de provincie.

De provincie gaat op basis van de regio-inventarisatie in gesprek met het Rijk en het COA. Hieruit kan een vervolgopgave voor onze gemeente voortvloeien.

Uiteraard houden wij u op de hoogte van het vervolgproces. En ook van de vervolgtijdsplanning.

Als er in de regio onvoldoende opvanglocaties op korte termijn worden aangebonden, kan er een situatie ontstaan waarin op zeer korte termijn noodopvang aan de orde komt, die (verplicht) wordt opgelegd aan onze gemeente.

Totaalbeeld inventarisaties Provincie Utrecht

Is bekend wat andere Utrechtse gemeenten hebben geïnventariseerd als mogelijke opvanglocaties? 

Is al bekend wat andere Utrechtse gemeenten hebben geïnventariseerd als mogelijke opvanglocaties? Ook qua aantallen?

De Provincie Utrecht heeft alle gemeenten in de provincie de opdracht gegeven om een inventarisatie van mogelijke opvanglocaties te maken. Er is op dit moment nog geen overzicht van deze inventarisaties. Dit is onderdeel van de vervolgstap, namelijk het bij elkaar brengen van alle gemeentelijke inventarisaties tot een regionale inventarisatie.

Relatie met afwijzing AZC Gorinchem

Komt het COA bij Vijfheerenlanden aankloppen, nu Gorinchem de realisatie van een asielzoekerscentrum heeft afgewezen?

Het COA doet via de Provincie Utrecht een dringend beroep op de Utrechtse gemeenten om mogelijke opvanglocaties te inventariseren. Dit staat los van de ontwikkelingen in de gemeente Gorinchem, die tot de Provincie Zuid-Holland behoort.

Omvang opvanglocaties

Hoeveel asielzoekers/statushouders komen er?

Het COA hanteert een aantal voorwaarden voor opvanglocaties, waaronder het minimum aantal opvangplekken. Voor de korte termijn zijn dit minimaal 100 plekken, voor de middellange termijn zijn dat minimaal 300 plekken. In overleg tussen COA en gemeente kan eventueel een ander aantal opvangplaatsen worden afgesproken. De commissie heeft op 20 januari 2021 aangegeven een voorkeur te hebben voor kleinschalige opvang. Mogelijk is er ook ruimte voor kleinschaliger opvang, mits dit budgettair haalbaar is voor het COA.

Waarom moeten asielzoekers allemaal bij elkaar wonen? 

Waarom moeten asielzoekers allemaal bij elkaar wonen? Kunnen ze niet beter verspreid over een aantal steden en dorpen ondergebracht worden?

Zolang asielzoekers geen verblijfsvergunning hebben, moeten ze in een opvanglocatie worden gehuisvest en wonen ze dus bij elkaar.

Zodra asielzoekers een verblijfsvergunning krijgen (ze worden dan statushouders genoemd), moeten gemeenten hen een woning aanbieden. Vijfheerenlanden wil het aanbod van woningen aan statushouders zoveel mogelijk spreiden over alle dorpen en steden.

Wat is het maximum aantal dat de gemeente wil/moet huisvesten?

Kort termijnopvang betreft minimaal 100 asielzoekers. Wat is het maximum aantal dat de gemeente wil/moet huisvesten?

De voorwaarden van het COA voorzien niet in een maximum aantal te huisvesten asielzoekers.

De commissie heeft op 20 januari 2021 aangegeven opvang te willen die past bij de locatie en de omgeving van de locatie.

Wat voor type huisvesting is nodig voor asielzoekers?

Het COA is voor de korte termijn op zoek naar bestaande panden, die snel en makkelijk kunnen worden omgevormd tot een opvanglocatie en naar percelen grond, waarop woonunits geplaatst kunnen worden.

Voor de middellange termijn is het COA op zoek naar bestaande panden waarin een regionale opvanglocatie gerealiseerd kan worden of naar percelen grond, waarop zo’n opvang te bouwen is.

Duur

Voor welke duur zijn opvanglocaties nodig?

Korte termijnopvang is nodig in het jaar 2021. Deze vorm van opvang is bedoeld om het tekort aan opvangplekken in de bestaande asielzoekerscentra op te vangen.

Op de middellange termijn is er landelijk sprake van een verandering in de asielketen. Er moeten dan regionale opvanglocaties worden gerealiseerd. Over deze regionale opvanglocaties kunnen gemeenten en COA gezamenlijk nadere afspraken maken, onder andere over de duur. Gelet op de omvang van een regionale opvanglocatie zal het hier wel om meerdere jaren gaan.

Samenstelling

Wat is de samenstelling van de bewoners?

De opvang voor de korte termijn is erop gericht om het tekort aan opvangplekken in bestaande asielzoekerscentra op te vangen. De samenstelling van bewoners in de korte termijn opvang is van tevoren niet in te schatten noch te beïnvloeden door de gemeente.

In een regionale opvanglocatie verblijven asielzoekers, die nog geen verblijfsvergunning hebben, maar wel een grote kans hebben om deze verblijfsvergunning te krijgen. Ook verblijven in deze opvang statushouders (asielzoekers die al een verblijfsvergunning hebben gekregen). Zij wachten in deze opvang op een woning in één van de regiogemeenten. Hoe de samenstelling is qua geslacht, land van herkomst, gezinssamenstelling, leeftijd, opleidingsachtergrond en anderszins is in principe niet op voorhand aan te geven. Dit hangt onder andere samen met de situatie in de wereld. Wel ziet de gemeente kansen om met het COA te onderhandelen over de gezinssamenstelling van de bewoners van een mogelijke (kleinschalige) regionale opvanglocatie. Door te onderhandelen over de gezinssamenstelling kan er beter worden ingespeeld op het vervolg, namelijk het huisvesten van statushouders (asielzoekers met een verblijfsvergunning) in een woning in onze gemeente en regiogemeenten. Daarmee kan worden ingezet op de minimalisering van de druk op onze lokale, sociale woningmarkt.

Mogelijke locatie Leerdam

Waarom een opvanglocatie zo dicht bij een woonwijk?

Het COA stelt voorwaarden aan opvanglocaties. De gemeenten heeft mogelijke locaties aan deze voorwaarden getoetst. Het is geen criterium dat opvanglocaties niet dichtbij een woonwijk of in een woonwijk gerealiseerd mogen worden.

Voor een regionale opvanglocatie geldt juist als voorwaarde dat deze centraal moet liggen, in de nabijheid van voorzieningen, openbaar vervoer en middelbaar onderwijs. Asielzoekers en statushouders die hier verblijven moeten namelijk vanuit de opvanglocatie starten met hun integratie in de samenleving.

Welke ingang wordt gebruikt? De Parallelweg, Bruininxdeelsekade of Ridderspoor?

Dat is op dit moment niet te zeggen. Het COA en de gemeente kunnen gezamenlijk afspraken maken over de ontsluiting van een opvanglocatie, als deze er zou komen op de locatie in Leerdam.

Hoe gaan de wijk, de scholen, de winkels, de sportclubs, maar ook de hele stad Leerdam de asielopgave opvangen?

De asielopgave bevindt zich nu nog in de opiniërende fase. Mocht de locatie in Leerdam nader onderzocht gaan worden als mogelijke opvanglocatie, dan zullen ook deze facetten en faciliteiten aan de orde komen.

Hoe zit het met de geurzone van de nabijgelegen kippenboerderij?

Dit zal verder onderzocht moeten worden, als deze locatie ook in beeld blijft.

Wat is de impact van circa 500 asielzoekers op een wijk van 5000 inwoners?

Er is geen sprake van 500 asielzoekers in de wijk. De commissie heeft op 20 januari 2021 duidelijk aangegeven dat zij een voorkeur hebben voor kleinschaliger opvang dan de aantallen die het COA nu al voorwaarde hanteert voor opvanglocaties.

Hoe compenseert de gemeente het waardeverlies van woningen of komt er op een andere wijze compensatie?

Hoe compenseert de gemeente het waardeverlies van woningen of komt er op een andere wijze compensatie, bijvoorbeeld door korting op gemeentelijke belastingen?

Als de gemeente een planologisch besluit neemt, zoals een omgevingsvergunning om af te wijken van het bestemmingsplan, waardoor (bijvoorbeeld) waardevermindering van bestaande woningen zou kunnen optreden, dan kan de eigenaar van zo’n woning bij de gemeente vragen om vergoeding van deze zogenaamde planschade. Een onafhankelijke adviseur beoordeelt dergelijke planschadeverzoeken. Dit is pas van toepassing als de omgevingsvergunning onherroepelijk is. 

Het bestemmingsplan is in november 2020 aangepast. Waarom weten we nu pas dat dit is gebeurd? Wat is de reden?

Dit betreft het Ontwerp paraplu bestemmingsplan Wonen en Parkeren, die op 30 oktober 2020 is vastgesteld. Dit bestemmingsplan heeft niets te maken met de brief van de Provincie Utrecht over opvangplekken voor COA.

De Provincie Utrecht heeft alle gemeenten in de provincie pas eind november 2020 de opdracht gegeven om een inventarisatie van mogelijke opvanglocaties te maken. Aangezien het een inventarisatie betreft en we nog niet weten waar dit verder op uit gaat lopen, had dit sowieso niet meegenomen kunnen worden in het Ontwerp bestemmingsplan Wonen en Parkeren.

Hoe zit het met de verkeersomstandigheden?

De locatie aan de parallelweg is enerzijds aan een druk doorgaande weg met hoge snelheden en geen voetpad en/of fietspad en aan de andere zijde een fietspad onder een strook bomen (waarde van aangezicht en natuur in de directe omgeving). Beide stroken en toegangswegen zijn derhalve niet geschikt om aan te passen. Enkel een aanpassing van de parallelweg is de overweging waard, die de omgeving niet ten gunste komt en ook niet rendabel is voor de korte termijn qua kosten/baten. Hoe is hier over nagedacht tot dusver? Hoe zit het met de verkeersomstandigheden?

Indien deze locatie bestemd wordt voor opvang, zal dit nader bekeken worden. Omdat het op dit moment een inventarisatie betreft, zal nader onderzoek moeten uitwijzen hoe wordt omgegaan met mogelijke aanpassingen van de openbare wegen. Dat is op dit moment nog niet aan de orde.

Veiligheid en Openbare Orde

Hoe wordt de veiligheid van de Leerdamse wijk gegarandeerd? 

Hoe wordt de veiligheid van de Leerdamse wijk gegarandeerd? Kunnen de kinderen straks nog wel veilig sporten op het Glaspark? Wordt er gemonitord of de criminaliteit toeneemt? Hoe wordt overlast voorkomen? De wijk (en dan met name de rand van de wijk) ervaart namelijk al extra overlast door de uitbreiding van de sportvelden, maar ook door het jeugdhonk met bijbehorende geluids-, stank- en drugsoverlast.

Veiligheid, leefbaarheid en het voorkomen van overlast staan zowel voor het COA als de gemeente voorop. Hier zullen gemeente en COA dus afspraken over maken, als de opvanglocatie er komt. Er zal dan ook gemonitord worden.

School

Gaan de kinderen naar school in Leerdam?

De leerplichtige kinderen in een opvanglocatie (tussen 5 en 18 jaar) moeten naar school. Om de kinderen goed voor te bereiden op het volgen van de gewone onderwijs-programma’s, worden er zogenoemde schakelklassen ingericht. Dit vormt onderdeel van de praktische uitwerking als er een opvang in Leerdam zou komen.

Zorg

Hoe is de gezondheidszorg geregeld?

De gezondheidszorg voor asielzoekers wordt geregeld via een landelijk gezondheidscentrum asielzoekers (GCA), dat fungeert als eerste aanspreekpunt voor medische zorg voor alle asielzoekers in de opvang van het COA.

Relatie met uitspraak Niemans Beton

Wil de gemeente een opvanglocatie realiseren ter compensatie van de Niemans-claim?

De gemeente heeft de opdracht van de provincie Utrecht gekregen om mogelijke opvanglocaties in beeld te brengen. Alle Utrechtse gemeenten hebben deze opdracht gehad. De inventarisatie van Vijfheerenlanden staat dus helemaal los van de Niemansclaim.

Opvanglocaties worden gefinancierd door het Rijk. De gemeente haalt hieruit geen financieel voordeel.

Communicatie

Waarom is de communicatie zo kort dag?

De provincie heeft ons een zeer kort tijdspad gegeven voor maken van de inventarisaties en het bespreken van deze inventarisaties in de raad. Dit zorgde voor een krappe planning. Een zorgvuldige afweging van mogelijke locaties vonden wij daarbij erg belangrijk, evenals een zorgvuldige communicatie naar onze inwoners, eigenaren, huurders, gebruikers en pachters. Dit heeft tijd gekost en dat is ook de reden dat de communicatie kort dag is. We snappen dat dit de nodige gevoelens oproept bij inwoners en begrijpen ook de reacties als onbehoorlijk bestuur en overvaltechniek. Nogmaals benadrukken we dat de kort-dag communicatie samenhangt met de zeer krappe tijdsplanning die de provincie ons heeft gegeven en dat er nog niets is beslist. We bevinden ons in de opiniefase.

Heel bewust hebben wij er wel voor gekozen om -binnen de krappe tijdsplanning- transparant en open te willen zijn over mogelijke opvanglocaties in onze gemeente en onze inwoners in een vroeg stadium (de opiniefase) te betrekken bij de asielopgave. Het is namelijk een heel gevoelig onderwerp.

Waarom hebben niet alle inwoners een brief ontvangen?

We hebben direct omwonenden van de drie mogelijke locaties een brief gestuurd. Andere inwoners zijn geïnformeerd via onze gemeentepagina en de website.

Huisvesting statushouders

Wat betekent dat voor de huidige starters?

Jaarlijks moet aan een aantal statushouders een woning worden aangeboden. Wat betekent dat voor de huidige starters op de markt die op dit moment vrijwel geen woning kunnen kopen of huren wegens de schaarste en regelgeving? Wat gaat de gemeente er op de korte en middellange termijn aan doen om het tekort aan betaalbare woningen op te lossen zodat zowel statushouders als de autochtone woningzoekers een woning kan worden aangeboden?

Statushouders zijn aangewezen op sociale huurwoningen, zij hebben immers geen inkomen of vermogen. Een deel van de vrijgekomen huurwoningen is bestemd voor bijzondere doelgroepen, waaronder statushouders. Het percentage woningen dat voor de bijzondere doelgroepen gereserveerd wordt, wisselt elk jaar. Omdat de taakstelling dit jaar hoger is, zal het percentage dit jaar ook hoger uitvallen.

Binnen de gemeente Vijfheerenlanden zijn diverse nieuwbouwprojecten in voorbereiding. Zie hiervoor ook de presentatie in de raad op donderdag 14 januari 2021. In de woonvisie is opgenomen dat “Over de gehele gemeente hanteren wij een percentage van tenminste 30% sociale huur- of koopwoningen.”

Krijgen woningzoekenden nu minder kans op een woning doordat asielzoekers en statushouders voor gaan?

De woningmarkt staat al onder druk. Krijgen woningzoekenden nu minder kans op een woning doordat asielzoekers en statushouders voor gaan?

Elk halfjaar krijgt de gemeente een taakstelling voor de huisvesting van statushouders in een woning in onze gemeente. De taakstelling over het eerste halfjaar van 2021 bedraagt 44 personen. Naar verwachting zal de taakstelling over het tweede halfjaar 2021 vergelijkbaar zijn. Er is dan sprake van een verdubbeling van de totale taakstelling 2021 ten opzichte van 2021. In hoeverre dit leidt tot een extra druk op de woningmarkt is mede afhankelijk van de gezinssamenstelling van de statushouders (alleenstaanden, echtparen, kleine gezinnen of grote gezinnen). Met de woningcorporaties kijken we goed naar passende woningen voor statushouders en maken we afspraken om de belangen van woningzoekenden te bewaken. Binnen de gemeente Vijfheerenlanden lijkt in 2021 voldoende huisvesting beschikbaar om het aantal statushouders dat de gemeente moet huisvesten, huisvesting te kunnen bieden.